Rất nhiều khách tìm đến Tin học Thành Khang với cùng một câu hỏi, dù là hộ gia đình, quán cà phê hay văn phòng nhỏ: mạng dùng bình thường khi ít người, nhưng cứ đông lên là bắt đầu chậm, video quay vòng, họp online rớt tiếng, Wifi lúc được lúc không. Có người nghĩ do nhà mạng, có người nghi ngờ gói cước, nhưng cũng có người bắt đầu đặt câu hỏi rất đúng: cục Router Wifi mình đang dùng có đủ tải không, hay hệ thống mạng bên trong đã có vấn đề từ trước. Thực tế cho thấy, mạng lag khi nhiều người dùng hiếm khi chỉ do một nguyên nhân duy nhất, mà thường là tổng hợp của router, thiết bị cân bằng tải, Switch PoE và cả những thứ ít ai để ý như dây mạng Cat5E, dây mạng Cat6 hay các loại dây mạng Cat6A, dây mạng Cat7, cáp mạng Cat8 đang được dùng trong hệ thống.
I. Khi đông người dùng, mạng lag không phải là chuyện lạ
Nếu đã từng ngồi trong một quán cà phê đông khách hoặc làm việc trong văn phòng nhỏ tầm hai, ba chục người, bạn sẽ thấy một điểm chung: sáng sớm mạng rất mượt, nhưng tầm trưa hoặc đầu giờ chiều thì bắt đầu “đuối”. Lúc đó, cục Router Wifi vẫn sáng đèn, vẫn phát sóng, nhưng trải nghiệm sử dụng thì khác hẳn.
Vấn đề là nhiều người vẫn nghĩ mạng lag là do “Wifi yếu”, trong khi Wifi chỉ là phần nhìn thấy. Phía sau đó là cả một hệ thống gồm router, Switch PoE, dây mạng Cat5E hoặc dây mạng Cat6 chạy âm tường từ nhiều năm trước, đôi khi đã xuống cấp mà không ai hay.
1. Router không yếu, nhưng không sinh ra để gánh quá nhiều người
Một cục Router Wifi dân dụng được thiết kế cho gia đình thường chỉ phù hợp với một số lượng thiết bị nhất định. Khi vượt ngưỡng đó, router không “chết”, nhưng nó xử lý chậm dần, giống như một người phải cùng lúc nghe quá nhiều người nói.
Trong thực tế mình gặp, có nhà dùng router khá tốt, kéo Dây mạng CAT6 - Tốc Độ Cao | Truyền Tín Hiệu Ổn Định đàng hoàng, nhưng lại để hơn 30 thiết bị kết nối cùng lúc. Lúc này, router không còn đủ tài nguyên để xử lý hết luồng dữ liệu, dù Internet từ nhà mạng vẫn còn dư.
2. Nhiều thiết bị nhỏ cộng lại thành gánh nặng lớn
Điện thoại, laptop, TV thông minh, camera, máy in Wifi… mỗi thiết bị nhìn riêng thì không tốn bao nhiêu băng thông. Nhưng khi tất cả cùng hoạt động, tải sẽ dồn về cục Router Wifi và Switch PoE rất nhanh.
Đặc biệt, camera dùng Switch PoE thường truyền dữ liệu liên tục. Nếu hệ thống dùng chung đường dây mạng Cat5E cũ, hoặc dây mạng Cat6A không đúng chuẩn, tình trạng nghẽn là điều khó tránh.
3. Hạ tầng cũ vẫn dùng cho nhu cầu mới
Rất nhiều nơi nâng cấp router nhưng vẫn giữ nguyên dây mạng Cat5E kéo từ nhiều năm trước. Khi nhu cầu truyền dữ liệu tăng lên, dây cũ trở thành điểm yếu.
Mình từng gặp hệ thống có dây mạng Cat7 ở một đoạn, nhưng lại nối qua dây mạng Cat5E ( https://tinhocthanhkhang.vn/day-mang-cat5e ) ở đoạn khác. Kết quả là hiệu năng tổng thể không cải thiện bao nhiêu, dù chi phí bỏ ra không hề ít.
II. Router wifi có đủ tải không – nhìn sai là xử lý sai ngay từ đầu
Rất nhiều người khi gặp mạng lag sẽ nghĩ ngay đến việc đổi cục Router Wifi, vì đó là thiết bị dễ thấy nhất trong hệ thống. Nhưng thực tế, router chỉ là một mắt xích trong cả chuỗi thiết bị mạng, và việc nó có “đủ tải” hay không phụ thuộc rất nhiều vào cách bạn đang dùng mạng mỗi ngày.
Có những trường hợp router không hề yếu, nhưng bị đặt vào một hệ thống mà nó phải làm quá nhiều việc cùng lúc. Khi đó, dù dùng dây mạng Cat6 hay dây mạng Cat6A phía sau, mạng vẫn chậm vì router bị quá tải logic chứ không phải do phần cứng hỏng.
1. Router không sinh ra để gánh thay cả hệ thống
Một cục Router Wifi về bản chất được thiết kế để xử lý kết nối và phát sóng, chứ không phải để gánh toàn bộ lưu lượng dữ liệu của hàng chục thiết bị trong môi trường đông người. Khi router vừa phải phát Wifi, vừa cấp IP, vừa xử lý NAT, vừa lọc gói tin, thì đến một ngưỡng nhất định nó sẽ bắt đầu “trễ nhịp”.
Mình từng gặp nhiều hệ thống dùng router khá tốt, nhưng lại để toàn bộ camera chạy qua cùng một router, kết nối xuống Switch PoE bằng dây mạng Cat5E cũ. Lúc này router không chết, nhưng phản hồi chậm rõ rệt, người dùng cảm giác mạng lag dù Internet vẫn còn.
2. Càng nhiều kết nối đồng thời, router càng lộ giới hạn
Router chịu tải không phải theo số người, mà theo số kết nối đồng thời và kiểu sử dụng. Một người xem YouTube khác hoàn toàn với một người họp online, và khác nữa với camera truyền dữ liệu liên tục qua Switch PoE.
Khi hệ thống có nhiều thiết bị chạy nền, router phải xử lý hàng trăm luồng dữ liệu nhỏ cùng lúc. Nếu phía dưới là dây mạng Cat6 không đồng bộ, hoặc có đoạn dùng dây mạng Cat7 nối xen kẽ cáp cũ, độ trễ sẽ tăng rất nhanh dù nhìn bề ngoài Wifi vẫn đầy vạch.
3. Kết nối vật lý quyết định router có “được thở” hay không
Có nhiều hệ thống router mạnh nhưng lại kết nối xuống switch bằng dây mạng Cat5E đã cũ, bấm đầu không chuẩn hoặc chạy âm tường lâu năm. Dữ liệu bị nghẽn ngay tại đây, khiến router phải xử lý lại gói tin liên tục.
Trong những trường hợp này, chỉ cần thay đoạn kết nối chính bằng dây mạng Cat6 hoặc dây mạng Cat6A là đã thấy khác. Router không mạnh hơn, nhưng hệ thống trơn tru hơn vì không còn bị “thắt cổ chai” ở tầng vật lý.
III. Thiết bị cân bằng tải – giải pháp đúng nhưng thường bị bỏ qua
Khi nói đến mạng lag, rất ít người nghĩ đến thiết bị cân bằng tải, vì họ quen với việc “mạng chậm thì đổi router”. Nhưng trong thực tế triển khai, có nhiều hệ thống chỉ cần thêm Thiết bị cân bằng tải - Load Balancer | Tối ưu mạng | Ổn định là mọi thứ ổn định hẳn, không cần thay router.
Thiết bị cân bằng tải không làm Wifi mạnh hơn, nhưng nó giúp mạng vận hành đều và bền hơn, đặc biệt khi số lượng người dùng tăng lên theo thời gian.
1. Chia việc cho router thay vì để router gánh hết
Không có thiết bị cân bằng tải, mọi luồng dữ liệu đều đổ thẳng về cục Router Wifi. Khi có thiết bị này đứng trước, phần phân luồng và kiểm soát lưu lượng được tách ra, router chỉ tập trung vào mạng nội bộ.
Trong hệ thống dùng nhiều Switch PoE, camera, access point, việc tách tải như vậy giúp router nhẹ hơn rất nhiều. Dù phía dưới dùng dây mạng Cat6 hay dây mạng Cat7, hiệu quả vẫn thấy rõ vì router không còn bị “ngợp việc”.
2. Kiểm soát băng thông tốt hơn trong giờ cao điểm
Thiết bị cân bằng tải cho phép phân phối lưu lượng theo nhóm người dùng hoặc kiểu truy cập. Người tải nặng sẽ không còn “nuốt” hết băng thông của cả hệ thống như trước.
Mình từng xử lý một văn phòng nhỏ, trước đó dùng một cục Router Wifi duy nhất, mạng lag mỗi buổi chiều. Sau khi thêm thiết bị cân bằng tải, kết hợp Switch PoE - Cấp Nguồn Qua Mạng | Kết Nối Tiện Lợi và nâng đoạn trục lên dây mạng Cat6A, mạng ổn định hẳn dù số người không thay đổi.
3. Hệ thống ổn định lâu dài, ít phải can thiệp
Điều mà người dùng không để ý là thiết bị cân bằng tải giúp hệ thống “già đi chậm hơn”. Router ít bị quá tải, switch hoạt động ổn định, dây mạng Cat6 hay cáp mạng Cat8 không phải chịu những đợt dồn tải bất thường.
Khi hệ thống chạy đều, người vận hành không phải thường xuyên khởi động lại router hay xử lý lỗi vặt. Với những nơi dùng mạng liên tục, đây là lợi ích rất rõ ràng, dù ban đầu ít người nghĩ đến.
IV. Dây mạng và switch poe – nền móng ít ai để ý
Router và thiết bị cân bằng tải là phần nổi, nhưng dây mạng và switch mới là phần móng. Móng yếu thì nhà đẹp cũng không bền.
Trong rất nhiều ca mạng lag, nguyên nhân nằm ở dây mạng Cat5E đã cũ hoặc Switch PoE không đủ tải.
1. Dây mạng quyết định độ ổn định dữ liệu
Dây mạng Cat5E phù hợp cho nhu cầu cơ bản, nhưng khi số lượng thiết bị tăng, độ suy hao và nhiễu dễ lộ rõ. Dây mạng Cat6 là lựa chọn an toàn hơn cho đa số hệ thống hiện nay.
Với hệ thống lớn hơn, dây mạng Cat6A, dây mạng Cat7 hoặc cáp mạng Cat8 giúp truyền dữ liệu ổn định hơn, nhất là khi kéo dài và chạy gần nguồn điện.
2. Switch poe không chỉ là cấp nguồn
Nhiều người nghĩ Switch PoE chỉ để cấp điện cho camera hoặc access point, nhưng thực tế nó còn xử lý dữ liệu liên tục. Switch yếu sẽ gây nghẽn toàn mạng.
Việc chọn Switch PoE phù hợp, kết nối bằng dây mạng Cat6 hoặc dây mạng Cat6A chất lượng giúp giảm tải đáng kể cho cục Router Wifi.
3. Đồng bộ hạ tầng để tránh “nút cổ chai”
Một hệ thống dùng cáp mạng Cat8 cho một đoạn nhưng nối qua dây mạng Cat5E ở đoạn khác sẽ không phát huy được hiệu quả. Hiệu năng chỉ bằng mắt xích yếu nhất.
Khi toàn bộ hệ thống đồng bộ từ router, Switch PoE đến dây mạng Cat6 trở lên, mạng vận hành trơn tru hơn rất nhiều.
Tìm hiểu thêm: Wifi phòng khách mạnh nhưng phòng ngủ yếu, router Wifi nên đặt thế nào?
V. Nhìn lại tổng thể để xử lý dứt điểm mạng lag
Mạng lag khi nhiều người dùng không phải là lỗi hiếm, và cũng không phải vấn đề không giải quyết được. Quan trọng là nhìn đúng bản chất.
Thay vì chạy theo từng thiết bị, cần xem toàn bộ hệ thống đang vận hành ra sao.
1. Hiểu rõ mình đang dùng mạng cho việc gì
Gia đình, văn phòng, quán cà phê mỗi nơi có nhu cầu khác nhau. Không thể dùng một cục Router Wifi cho tất cả.
Khi xác định đúng nhu cầu, việc chọn router, thiết bị cân bằng tải, Switch PoE và dây mạng Cat6 hay dây mạng Cat7 sẽ dễ dàng hơn rất nhiều.
2. Đầu tư đúng vào phần ít thấy
Dây mạng Cat6, dây mạng Cat6A hay cáp mạng Cat8 không phải thứ khoe ra được, nhưng lại quyết định độ ổn định lâu dài.
Nhiều hệ thống hoạt động tốt suốt nhiều năm chỉ vì ngay từ đầu đã chọn đúng dây và switch.
3. Tối ưu để dùng lâu dài, không phải chữa cháy
Đổi router liên tục chỉ giải quyết phần ngọn. Giải pháp bền là tối ưu từ nền móng.
Khi hệ thống được xây dựng bài bản với router phù hợp, thiết bị cân bằng tải đúng chỗ, Switch PoE đủ tải và hạ tầng dây mạng Cat6 trở lên, mạng sẽ ổn định ngay cả khi đông người.
Kết luận
Mạng lag khi nhiều người dùng không đơn giản là do Wifi yếu hay router dở, mà là kết quả của cả một hệ thống chưa được thiết kế đúng nhu cầu. Từ cục Router Wifi, thiết bị cân bằng tải, Switch PoE cho đến dây mạng Cat5E, dây mạng Cat6, dây mạng Cat6A, dây mạng Cat7 và cáp mạng Cat8, mỗi thành phần đều ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm sử dụng. Tin học Thành Khang lựa chọn cách tư vấn dựa trên thực tế sử dụng và nhu cầu cụ thể, giúp người dùng nhìn rõ vấn đề của mình nằm ở đâu, từ đó đầu tư đúng chỗ, tránh lãng phí và có một hệ thống mạng ổn định, dùng lâu dài mà không phải lo mạng lag mỗi khi đông người.
